دیابت بارداری چیست؟

آیا تا به حال شده روزهای شادی و انتظار را تجربه کنید اما ناگهان با میهمانی ناخوانده روبرو شوید؟ دیابت بارداری دقیقاً همان میهمان ناخوانده‌ای بوده که امکان دارد در دوران بارداری سرزده پا به زندگی شما بگذارد. این وضعیت که با نام علمی ‘گستاسیونال دیابت’ شناخته می‌شود، می‌تواند کمی حساب‌کتاب‌های ما را به هم بریزد و نیاز به توجه و مراقبت خاصی دارد. اما نگران نباشید، همان‌طور که برای هر میهمان ناخوانده‌ای باید روی خوش نشان داد و با آن کنار آمد، برای این مهمان خاص نیز روش‌های مدیریت و کنترل وجود دارد که می‌توانید به راحتی آن‌ها را یاد بگیرید و اعمال کنید. در این متن از استودیو عکاسی هامون، به بررسی این که دیابت بارداری چیست؟ و روش های درمان دیابت بارداری خواهیم پرداخت، تا پایان متن با ما همراه باشید.

دیابت بارداری چیست؟

در طول دوران بارداری، ممکن است سطح گلوکز خون در برخی از خانم ها افزایش پیدا کند. این وضعیت، که به نام دیابت بارداری (GDM) معروف است، معمولاً در هفته‌های 24 تا 28 بارداری ظاهر می‌شود. بر اساس آمار مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات متحده (CDC)، تخمین زده می‌شود که این شرایط در 2 تا 14 درصد از حوادث بارداری در ایالات متحده اتفاق می‌افتد. ابتلا به دیابت بارداری در این دوره به معنی این نیست که از قبل بارداری دیابت داشته اید و یا بعد از آن دچار دیابت خواهید شد. اما بالا رفتن سطح گلوکز در این دوره، خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را در آینده افزایش می‌دهد. اگر این وضعیت به‌طور موثر مدیریت نشود، می‌تواند خطر افزایش سطح گلوکز خون در کودکان و همچنین بروز عوارض جدی برای شما و جنین در دوران بارداری و زایمان را افزایش دهد.

انواع دیابت بارداری

به صورت کلی، دیابت بارداری به دو گروه تقسیم بندی می شود.

1. کلاس A1 برای توصیف قند بارداری که می توان آن را فقط توسط رژیم غذایی کنترل کرد، بهره گیری می شود.
2. کلاس A2 برای توصیف دیابت بارداری بهره گیری می شود که آن از انسولین و یا سایر داروهای خوراکی برای کنترل این بیماری بهره گیری می شود.

علائم دیابت بارداری

• علائم دیابت بارداری در سه ماه اول

رشد بیش از حد جنین در این دوره، پیش از تشخیص دیابت بارداری نوع ۲ آغاز می‌شود و احتیاج است که «عدم تحمل گلوکز» را در ابتدای این دوره بررسی کرد. افراد مبتلا به عدم تحمل گلوکز ممکن است متوجه شوند که میزان قند خون ناشتایی‌شان به طور طبیعی یا اندکی بالا رفته است. اگر آزمایش HbA1c – که یک نوع تست خون است و میزان موفقیت در کنترل دیابت را نشان می‌دهد – در سه ماهه اول بارداری انجام شود، امکان ارزیابی و کنترل و پیشگیری از دیابت بارداری را زودتر فراهم می‌کند. زیرا این نوع دیابت معمولاً سه ماه پس از بارداری رخ می‌دهد و نشانه‌های خاصی در این مدت ظاهر نمی‌شود.

• علائم دیابت بارداری در سه ماه دوم

افزایش سطح گلوکز خون در مادران باردار، به خصوص در سه ماه دوم بارداری، یکی از نشانه های اساسی قند خون بارداری می باشد. گاهی اوقات، شما امکان دارد همانند اکثر زنان باردار، هیچ نشانه‌ای از ابتلا به دیابت در سه ماهه دوم نداشته باشید. به همین دلیل، پزشک شما برای تشخیص دقیق‌تر، توصیه می‌کند که آزمایشی را برای شما در نظر بگیرد. عمدتاً بین هفته‌های 24 تا 28 بارداری، این وضعیت قابل تشخیص می‌شود. با این آزمایش، میزان گلوکز یا همان قند خون شما قابل ارزیابی است.

• علائم دیابت بارداری در سه ماه سوم

1. حالت تهوع
2. احتیاج مفرط به ادرار کردن
3. خستگی
4. تاری دید
5. تشنگی بیش از حد
6. عفونت

چه اشخاصی در معرض ابتلا به قند بارداری هستند؟

چاقی اساسی ترین و مهم ترین علت ابتلا به قند بارداری می باشد. زمانی که چربی بدن در اطراف شکم باشند، ریسک ابتلا به دیابت بیشتر می شود. علائم زیر نشان دهنده این است که چه اشخاصی بیشتر در معرض ابتلا به دیابت بارداری هستند.

• مادرانی که قبل از بارداری اضافه وزن به همراه دارند.
• اشخاصی که تجربه دیابت در بارداری های قبلی را داشته اند.
• اشخاصی که سابقه دیابت در خانواده خود داشته اند.
• داشتن سایز دور کمر بیشتر از 88 یا 90 سانتی متر در مادران بالای 35 سال
• هنگامی که اضافه وزن در بارداری بیش از حالت طبیعی باشد.
• چند قلوزایی
• اشخاصی که سابقه سقط جنین و زایمان نوزاد نابالغ دارند.
• اشخاصی که در زایمان های قبلی نوزاد بالای 4 کیلو گرم به دنیا آورده اند.
• خانم هایی که مبتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک و اختلال آکانتوزیس نیگریکانس هستند و در مقابل انسولین مقاومت نشان میدهند.

عوارض دیابت در دوران بارداری

1. احتمال تشنج
2. زایمان زودرس
3. پایین بودن قند نوزاد در زمان تولد
4. سندروم زجر تنفس نوزاد
5. بالا بودن وزن نوزاد در زمان تولد

زمان انجام آزمایش دیابت بارداری

آزمایش دیابت بارداری اصولا میان هفته های 24 الی 28 بارداری انجام می شود. با این حال در صورت داشتن عوامل خطر قند بارداری، امکان دارد پزشک در نخستین ملاقات بارداری انجام این آزمایش را درخواست کند.

علت ایجاد دیابت در دوران بارداری

تاکنون، دلیل دقیق افزایش سطح گلوکز خون در دوران بارداری مشخص نشده است، اما به نظر می‌رسد که هورمون‌ها نقش بسیار مهمی در این روند ایفا می‌کنند. هورمون‌هایی که در زمان بارداری به مقدار زیاد تولید می‌شوند عبارتند از:

• لاکتوژن جفت انسان (hPL)
• هورمون‌های دیگری که موجب افزایش مقاومت نسبت به انسولین می‌شوند.

این هورمون‌ها با تأثیر بر جفت، به حفظ بارداری کمک کرده و با گذر زمان، سطح این هورمون‌ها در خون مادر باردار افزایش می‌یابد. این افزایش امکان دارد باعث شروع مقاومت بیشتر بدن به انسولین (هورمون تنظیم‌کننده گلوکز خون) شود. هورمون انسولین نقش کلیدی در انتقال گلوکز از خون به سلول‌ها و تأمین انرژی ایفا می‌کند. در دوران بارداری، بدن به طور طبیعی کمی مقاومت به انسولین تجربه می‌کند تا گلوکز بیشتری برای جنین در دسترس باشد. اما اگر مقاومت به انسولین بیش از حد افزایش یابد، ممکن است سطح گلوکز خون مادر به طور غیرطبیعی افزایش یابد و این موضوع ممکن است منجر به بروز دیابت بارداری شود.

روش های تشخیص دیابت در دوران بارداری

• تست چالش گلوکز

بعضی از پزشکان برای شروع فرآیند تشخیص، از آزمایش چالش گلوکز استفاده می‌کنند. بهتر است بدانید که هیچ نیازی به آمادگی خاصی برای این آزمایش وجود ندارد. در این روش، مادر باردار محلول گلوکز را می‌نوشد و پس از گذشت 1 ساعت، نمونه خون خود را جهت آزمایش ارائه می‌دهد. درصورتی که سطح گلوکز خون افزایش یابد، پزشک ممکن است تصمیم به انجام آزمایش تحمل گلوکز خوراکی 3 ساعته بگیرد که این تست دو مرحله‌ای است. با این حال، برخی از پزشکان به‌صورت کلی از آزمایش چالش گلوکز چشم‌پوشی کرده و فقط یک آزمایش تحمل گلوکز 2 ساعته انجام می‌دهند که به عنوان یک آزمایش یک‌مرحله‌ای شناخته می‌شود.

• آزمون تک مرحله ای چالش گلوکز

پرسنل آزمایشگاه با آزمایش سطح قند خون ناشتا، مراحل کار خود را آغاز می‌کند. ابتدا، از مادر باردار خواسته می‌شود تا محلول حاوی 75 گرم کربوهیدرات را نوشیده و پس از گذشت 1 و 2 ساعت، سطح قند خون او را مجدداً اندازه‌گیری نمایند. که اگر هریک از مقادیر قند خود زیر گزارش شود، ممکن است پزشک تشخیص خود را تایید کند:

1. سطح قند خون ناشتای بیشتر و یا مساوی 92 میلی گرم در دسی لیتر
2. قند خون 1 ساعته بیشتر یا مساوی 180 میلی گرم در دسی لیتر
3. سطح قند خون 2 ساعته بیشتر و یا مساوی 153 میلی گرم در دسی لیتر

• آزمون دو مرحله ای

برای انجام این کار احتیاجی نیست که ناشتا باشید. پرسنل آزمایشگاه از شما میخواهند که محلول 50 گرمی گلوکز را بنوشید و پس از گذشت 1 ساعت قند خون شما را آزمایش میکنند.

چنانچه در این مرحله سطح قند خون شما میان 130 الی 140 میلی گرم بر دسی لیتر باشد، امکان دارد پزشک انجام آزمایش دوم را در روز دیگری از شما بخواهد.

در طول این آزمایش پرسنل کار خود را با آزمایش سطح قند خون ناشتا آغاز می کنند. سپس از شما می خواهند که محلول 100 گرمی شکر را بنوشید. پس از گذشت 1 ، 2 و 3 ساعت قند خون شما را آزمایش می کنند.

درمان دیابت بارداری

در اکثر موارد، پزشک پیشنهاد می‌دهد قبل و بعد از مصرف غذا، سطح گلوکز خون خود را با یک دستگاه تست قند اندازه‌گیری کنید. با اعتماد به یک رژیم غذایی غنی از مواد مغذی و انجام ورزش منظم، وضعیت خود را کنترل کنید. اگر نیاز به آن باشد، تزریق انسولین نیز ممکن است تا زمان زایمان به برنامه افزوده شود. در صورت استفاده از انسولین، از پزشک خود در مورد زمان مناسب برای تزریق – با توجه به وعده‌های غذایی و فعالیت ورزشی – سوال کنید تا از افت گلوکز خون پیشگیری شود. اگر سطح گلوکز خون شما به طور مداوم خیلی پایین یا بالاتر از حد مشخص شده باشد، پزشک برنامه‌های لازم را جهت مدیریت مناسب اعمال خواهد کرد.

رژیم غذایی برای قند خون بارداری

کلید اصلی برای کنترل صحیح قند خون در دوران بارداری، اعتماد به یک رژیم غذایی متعادل است. مصرف مرتب و منظم غذا، به خصوص هر دو ساعت یکبار، نقش حیاتی در مدیریت سطح قند خون دارد. توجه خاص به مقدار کربوهیدرات، پروتئین و چربی در رژیم غذایی، از اهمیت بسیاری برخوردار است.

مصرف کربوهیدرات در اشخاص مبتلا به قند بارداری

افزایش فاصله مناسب بین مصرف غذاهای غنی از کربوهیدرات، به مدیریت بهتر سطح گلوکز خون کمک می‌کند. پزشک، میزان دقیق مصرف کربوهیدرات در طول روز را تعیین خواهد کرد. همچنین، به‌منظور کمک به تنظیم برنامه غذایی خاص برای دیابت بارداری، ممکن است پزشک به شما پیشنهاد دهد که به یک متخصص تغذیه مراجعه کنید.

ورزش و فعالیت بدنی در اشخاص مبتلا به قند بارداری

ورزش می‌تواند به بهبود کنترل سطوح گلوکز خون و پیشرفت پیامدهای مادر و نوزاد کمک کند. در حین فعالیت ورزشی، مصرف گلوکز ماهیچه‌ها افزایش می‌یابد و پس از اتمام ورزش، عضلات برای مدتی به انسولین حساس‌تر می‌شوند، که منجر به کاهش سطح گلوکز خون می‌شود. بهتر است هر روز به مدت 15 تا 30 دقیقه فعالیت‌های سبکی مانند دوچرخه‌سواری ثابت، یوگا و پیاده‌روی کوتاه انجام دهید.